Stichting Leiden Oogst zorgt voor een gezonde en duurzame voedselomgeving in de regio Leiden. Zo versterken wij  de de relatie tussen consument en voedsel, zorgen we dat meer grond in en om Leiden wordt gebruikt voor natuurvriendelijke voedselproductie wat tegelijk goed is voor een gezonde bodem en biodiversiteit.

Bestuur Stichting Leiden Oogst

Marijtje Mulder, voorzitter, Mieke Hogervorst, secretaris, Jeroen Hendriks, penningmeester, Roelien den Ouden, Albert Roskam en Joost Pierrot.

De bestuursleden zijn vrijwilligers en werken zonder financiële vergoeding.

Bekijk ook onze jaarrekening.

1 Doel Stichting Leiden Oogst

Eind 2013 richtten Jessica Zwartjes en Marijtje Mulder Stichting Leiden Oogst op met het doel:

De stichting gaf voor de uitvoering hiervan prioriteit aan realisatie van een plek in Leiden waar mensen in de praktijk kennismaken met duurzaam geproduceerd voedsel.Begin 2014 is er een overeenkomst gesloten met gemeente Leiden voor gebruik van een deel van het openbare groen aan de Zoeterwoudsesingel (tussen nummer 48 en 49) als stadstuinderij Het Zoete Land.

Daarmee heeft de stichting op succesvolle wijze gemeenschapslandbouw (of CSA; Community Supported Agriculture) geïntroduceerd in Leiden. Door snel zichtbare resultaten te laten zien heeft zij een positie verworven binnen Leiden en omstreken op het gebied van duurzaam voedsel. De oprichters voerden regelmatig gesprekken met de gemeente, hebben diverse (netwerk)bijeenkomsten bijgewoond en nauwe contacten opgebouwd met verschillende organisaties.

In 2014 en 2015 waren alle inspanningen gericht op realisatie en beheer van de tuinderij. Daarom is het verslag van Het Zoete Land over die jaren opgenomen in het jaarverslag van Stichting Leiden Oogst.

Vanaf 2016 is het algemene beleid van de stichting meer gescheiden van de uitvoeringsplannen van Het Zoete Land. Dat is wenselijk omdat we de wens en de mogelijkheden hebben om meerdere activiteiten op te pakken en om de verdeling van taken en verantwoordelijkheden helder te houden.

Inmiddels heeft de stichting een naam verworven dankzij het succes van Het Zoete land. Daardoor is het bestuur uitgebreid en is de stichting in beeld bij organisaties als partner voor ontwikkeling van duurzaam voedsel in de regio. In het najaar van 2015 is het bestuur van de stichting Leiden Oogst uitgebreid van twee naar zes leden. Daardoor zijn de capaciteit en de slagkracht toegenomen. Binnen het bestuur zijn taken geformuleerd en toegewezen. 2016 en 2017 zullen jaren zijn van consolidatie en uitbreiding. Het meest concrete hoofddoel is de voortzetting van Het Zoete Land te verzekeren en in samenhang daarmee de doelen van de stichting te dienen.

Dit is pas het begin, we willen dat veel meer Leidenaars gaan genieten van natuurvriendelijk geteeld voedsel uit de regio. Hoe gaan we daarvoor zorgen? In dit beleidsplan geven we een doorkijk.

Het veld

Beginselen

Onder een gezonde en duurzame voedselomgeving, zoals vermeld in de statuten, verstaan we de hele keten van grond tot mond waarbij op een natuur-, milieu- mens- en diervriendelijke manier gewerkt wordt.

Dat betekent geen bestrijdingsmiddelen, geen kunstmest en zo min mogelijk medicijnen bij de veehouderij. Het levert gezonder voedsel op en meer biodiversiteit.

Productie dichtbij de consument brengt, indien slim georganiseerd, minder CO2 (en andere) uitstoot met zich mee en nauwe samenwerking tussen producent en consument is economisch veerkrachtiger dan productie waarbij de boer levert aan één inkooporganisatie.

Educatie, participatie en recreatie staan centraal in onze werkwijze bij het bevorderen van een gezonde en duurzame voedselomgeving. Deze begrippen zijn met elkaar geïntegreerd.

Zo is oogstdeelname participatief doordat deelnemers actief bijdragen aan het in stand houden van Het Zoete Land en doordat ze zelf komen plukken. Ondertussen ervaren ze dat als ontspannen samen buiten zijn terwijl ze veel leren over de producten een teeltwijze.

Voortgang Het Zoete Land en inbreng betrokkenen

Het succes in korte tijd bewijst dat we op de goede weg zijn; er zijn vele betrokkenen: 100 oogstdeelnemers, een wachtlijst en ruim 20 vrijwilligers en de samenwerking met veel andere organisaties.

De tuinderij voorziet in behoeftes van mensen; aan lekker samen tuinieren, aan vers geoogst voedsel, aan meer biodiversiteit en groen, noem maar op.

Door de grote belangstelling voor oogstdeelname onderzoeken we nu de mogelijkheden tot uitbreiding van het areaal.

Aan het eind van het oogstseizoen 2015 is aan alle oogstdeelnemers en vrijwilligers een enquêteformulier toegestuurd, waarop een goede respons kwam. Behalve vragen over de voorkeuren voor gewassen, werd ook de mening gevraagd over het functioneren van het systeem van oogstdeelname, de aard en omvang van de oogst, het niveau van de voorzieningen, de hoogte van de financiële bijdrage en ideeën voor wijzigingen, uitbreidingen of nieuwe activiteiten.

Begin januari 2016, voorafgaand aan een nieuwjaarsreceptie voor alle betrokkenen en relaties van de Stichting Leiden Oogst en Het Zoete land werd een brainstorm gehouden. Een veertigtal vrijwilligers, oogstdeelnemers en het bestuur leverden ideeën en gaven goede raad met betrekking tot de inrichting en opzet van Het Zoete Land en de activiteiten van Leiden Oogst. Deze uitkomsten, samen met die van de enquête, zijn mede basis voor de voorliggende beleidsplannen 2016 – 2017.

CSA en regionale voedselsystemen

Voorafgaand aan de oprichting hebben Jessica en Marijtje zich verdiept in duurzame en gezonde voedselproductie en concludeerden dat het slimste organisatiemodel daarvoor CSA is: Community Supported Agriculture / gemeenschapslandbouw.

De definitie zoals internationaal veel wordt gebruikt:

Een directe samenwerking tussen consumenten en één of verschillende producenten waarbij de risico’s, verantwoordelijkheden en opbrengsten van landbouwactiviteiten gedeeld worden, dmv. een gedeelde formele of informele overeenkomst op lange termijn.

CSA’s proberen, meestal op een kleine schaal, kwalitatief voedsel te voorzien dat op een agro-ecologische manier geproduceerd wordt.

Als Stichting zijn we lid van URGENCI, het internationale netwerk op dit gebied. De voorzitter heeft bijgedragen aan de Europese census van CSA landbouw die in 2015 mede namens URGENCI is uitgevoerd. Daarbij hebben 30 mensen uit 26 landen samengewerkt.

In Nederland zijn al 52 boerderijen / tuinderijen die als CSA werken, daarnaast zijn er ook een aantal consumentengroepen die direct inkopen bij boeren, middels een abonnement.

In Leiden en omgeving is CSA een relatief onbekend begrip. De eerste CSA was de groentetuin van Boerderij Buitenverwachting in Hoogmade en vooralsnog de enige naast Het Zoete Land.

Er zijn mogelijk twee organisaties die plannen hebben in Leiden Noord, maar of dat echte CSA’s worden is bij schrijven nog niet duidelijk.

De regio heeft ruimtelijk wel potentieel door de ligging van het stedelijk gebied ten opzichte van Het Groene Hart en de Bollenstreek. Afhankelijk van de afstand tussen producenten en consumenten kunnen CSA’s werken met zelfpluk of pakketten.

(NB: het verschil tussen echte CSA’s en pakketdiensten zoals van de Kievit of Beebox: bij een CSA delen consument en producent de risico’s en opbrengsten en is er geen tussenhandel).

Actuele Situatie in Leiden en regio

De gemeente Leiden heeft in haar beleid veel ruimte en aandacht voorzien voor de bevordering van alle mogelijke vormen van duurzaamheid. Voedsel als zodanig neemt daarin geen aparte plek in, maar andere organisaties, zoals Stichting Ideewinkel Leiden en Duurzame Horeca Leiden houden zich er wel mee bezig.

Ook bij het Rijnlands Architectuur Platform is het thema in beeld, getuige de thema-avond tijdens de architectuurweek 2016 waaraan wij een bijdrage hebben geleverd.

Dergelijke bijeenkomsten gebruiken we om te netwerken en allianties te smeden voor de langere termijn.

Provincie Zuid Holland wil projecten stimuleren om de verbinding tussen stadsbewoner en de agrarische omgeving te verbeteren. Het bestuur houdt contact met ambtenaren van de provincie voor mogelijke samenwerking in de toekomst.

De stichting heeft door het zo snel en succesvol opzetten van Het Zoete land al een naam verworven bij andere organisaties wat het mogelijk maakt om samen te werken aan meer plannen.

Zo is er contact met Stichting Land van Wijk en Wouden over het idee om een regionale zuivel-CSA te starten. Daarmee zouden boeren in de regio worden geholpen om de transitie te maken naar biologische landbouw. Stichting Land van Wijk en Woude zou de aangewezen partij zijn om dit plan uit te voeren, onze stichting levert het idee, ervaring en draagvlak op het gebied van CSA.

Bestuurlijke en organisatorische ontwikkeling

Realisatie van het Zoete land als speerpunt was een doelbewuste keuze, uit de overtuiging dat het als kersverse organisatie belangrijk is om snel te laten zien wat je waard bent.

Begonnen met twee oprichters-bestuursleden en een aantal mensen die hielpen en adviseerden, was na het eerste jaar van Het Zoete Land als tuinderij, 2015, de tijd rijp voor een volwaardig bestuur.

Dat maakt het mogelijk om taken te verdelen en naast de operatie ook te werken aan de langere termijn missie. Hieraan geven we richting door middel van dit beleidsplan en daarnaast het uitvoeringsplan van Het Zoete Land.

Het bestuur telt 6 leden:

  1. Jeroen Hendriks, penningmeester
  2. Mieke Hoogervorst, secretaris
  3. Marijtje Mulder, voorzitter
  4. Roelien den Ouden
  5. Joost Pierrot
  6. Albert Roskam

Jessica Zwartjes werkt als zelfstandig tuinder in opdracht van de stichting aan het beheer van Het Zoete Land, in samenwerking met een groep vrijwilligers.

2 Doelen, inspanningen en middelen

Visie

ethisch kader
Mens en natuur leven op een duurzame manier samen,  waarbij gezonde voedselproductie de verbindende schakel is.

Missie

richtinggevend, sluit aan bij de statuten

Stichting Leiden Oogst bevordert een gezonde en duurzame voedselomgeving in de regio Leiden, door een sterke relatie tussen consument en natuurvriendelijk lokaal geteeld en gezond voedsel.

Doelen

hieraan meten we af of we op koers zitten

  • Meer grond wordt gebruikt voor natuurvriendelijke en gezonde voedselproductie.
  • Meer consumenten zijn direct betrokken bij voedselproductie.
  • Meer mensen hebben kennis over natuurvriendelijk geteeld en gezond voedsel.

Inspanningen

wat we doen om bovenstaande doelen te bereiken; projecten, eenmalige activiteiten, doorlopende werkzaamheden

We bevorderen CSA in Leiden en omstreken en dragen kennis over op het gebied van duurzame en gezonde voedselproductie. Daaruit vloeien de volgende activiteiten voort:

 

Het Zoete Land

 

Ontwikkelen en beheren CSA-locatie als pilot en vlaggenschip van de stichting.

Professioneel beheer, geven van voorlichting en bevorderen participatie en recreatie.

 

 

Bevorderen             meer CSA-activiteiten Leiden e.o.

Netwerken
Lobbyen
Adviseren
Informeren
Initiëren

 

 

Kennisoverdracht           (verschillende doelgroepen)

Nieuwsbrief                       Website
Rondleidingen
Presentaties
Stage-, leer- en             werkplekken

 


Middelen

Inzet en geld

  • Donaties
  • Inzet vrijwilligers: op het land, in het bestuur en ondersteunend, zoals voor de website.
  • Fondsen
  • Vrijwillige inzet bestuursleden en tuinder samen met andere organisaties binnen het netwerk. Deels als onderdeel van het beheer, door tuinder.
  • Ook vrijwillige inzet door tuinder, ondersteund door enkele vrijwilligers.


3         Strategie

 

Om inzicht te vergroten in wat Leiden Oogst aan zou kunnen en welke kansen en risico’s er zijn, is een SWOT-analyse opgesteld. De uitkomsten hiervan worden meegenomen in de strategie; wat heeft prioriteit, hoe pakken we het aan?

Sterke punten

  • In korte tijd succesvol opzetten van een stadstuinderij
  • Ontwikkeling bijzondere vorm van betrekken doelgroepen; oogstdeelnemerschap
  • Professioneel beheer Het Zoete Land
  • Werven en werken met vrijwilligers
  • Inbedding van de tuinderij in een stadsdeel/wijk
  • Samenwerking met verwante organisaties en initiatieven
  • Wachtlijst van geïnteresseerden in oogstdeelname
  • Breed netwerk op diverse bestuursniveau’s en beleidsterreinen
  • Gesprekspartner van andere organisaties op het gebied van duurzame landbouw

Zwakke punten

  • Aanvragen overige subsidies
  • Bescheiden financiële positie
  • Participatie beperkt tot de huidige groep; draagkrachtig, autochtoon, hoog opgeleid
  • Het Zoete Land heeft één tuinder
  • Betrokkenen (oogstdeelnemers, vrijwilligers) hebben geen formele positie mbt inspraak
  • Geen projectleiding voor uitvoering oorspronkelijke plannen Het Zoete Land, met een paviljoen (plek voor presentatie lokaal voedsel, kas en schuur) en integratie met de rest van het park

Kansen

  • Grote belangstelling voor initiatieven als het ZL
  • Directe vragen van (toekomstige) zusterorganisaties mbt hulp, advies etc
  • Beschikbaarheid van publieke fondsen en subsidiënten
  • Mogelijke beschikbaarheid van tuinbouwgrond in Leiden en omstreken
  • HZL kan zelfstandig worden als vereniging

Bedreigingen

  • Afhaken van deel potentiële doelgroep als er geen uitbreiding mogelijk is
  • Ontbreken van gemeentelijk beleid voor stadslandbouw en duurzaam voedsel
  • Slechts zekerheid voor twee jaar op het huidige terrein

Planning

Bestendiging van Het Zoete Land heeft de hoogste prioriteit.

Daarom gaan we in 2016 en 2017 verder met het zoeken naar uitbreiding van het areaal en met netwerken, lobbyen bij de gemeente, regio en provincie.

Om dit goed te organiseren, is het van belang dat we als bestuur:

  1. De ANBI-status aanvragen.
  2. Een plan maken voor de educatie en communicatie, en hier subsidie voor aanvragen.
  3. We voor Het Zoete Land een overeenkomst met de gemeente voor 5 jaar sluiten.

Ondertussen zullen we inhoudelijk bijdragen aan ontwikkelingen geïnitieerd door anderen, voor zover die passen binnen onze missie.

Medio/ eind 2017 zullen we meer weten over de status van Het Zoete Land op deze locatie en de eventuele uitbreiding. Bovendien zullen er dan sinds de brainstorm 1,5 jaar voorbij zijn, waardoor we ook kunnen evalueren hoe de overige activiteiten op de tuin zijn verlopen.

Dan zullen we een moment kiezen om Het Zoete Land te evalueren en te bepalen hoe we verder gaan.

Daarbij zullen we bedenken of en zoja, wanneer we een projectleider willen aanstellen voor uitvoering van het oorspronkelijke plan op deze en/of een andere locatie. Deze projectleider kan dan een haalbaarheidsonderzoek, coördinatie en subsidieaanvraag doen.

Medio 2017 weten we meer over de bestendiging van Het Zoete Land op de huidige locatie en zullen we een nieuw beleidsplan opstellen, waarbij we nader in zullen gaan op de punten zoals naar voren komen in de SWOT-analyse en een visie opstellen voor de langere termijn.

Financiën

In de lopende begroting is het overgrote deel van de voorziene kosten direct gerelateerd aan Het Zoete Land. Slechts een bescheiden budget is uitgetrokken voor de overige taken van Leiden Oogst. Bestuursleden en vrijwilligers ontvangen geen vergoedingen voor onkosten, met uitzondering van kosten van de zeer bij uitzondering voorkomende deelname aan congressen of workshops.

Ook de inkomsten zijn direct gerelateerd aan de uitvoering op Het Zoete Land. Voor de meeste donateurs is de directe beleving van de teelt een belangrijke beweegreden.

Het blijft derhalve belangrijk naar andere financieringsbronnen te zoeken. Voor individuele activiteiten zal waar mogelijk een beroep worden gedaan op relevante fondsen.

In 2016 is een subsidie aangevraagd bij het Oranjefonds in het kader van de jaarlijkse actie NL Doet.